Dieta odchudzająca – jak ją ułożyć?

Słowo „dieta” wielu osobom kojarzy się z wiecznym głodem, sałatą i rezygnacją ze wszystkiego, co dobre. W praktyce dobrze ułożona dieta odchudzająca powinna wyglądać zupełnie inaczej. Jej celem nie jest chwilowe „przeczekanie” kilku tygodni na niskiej kaloryczności, ale stopniowa zmiana sposobu jedzenia, która pozwoli schudnąć i utrzymać efekt na dłużej.Najprościej mówiąc: trzeba jeść trochę mniej …

Aleksandra Poręba

Dietetyk i psychodietetyk, wspierająca zdrowe nawyki w realnym życiu.

Udostępnij wpis:

Słowo „dieta” wielu osobom kojarzy się z wiecznym głodem, sałatą i rezygnacją ze wszystkiego, co dobre. W praktyce dobrze ułożona dieta odchudzająca powinna wyglądać zupełnie inaczej. Jej celem nie jest chwilowe „przeczekanie” kilku tygodni na niskiej kaloryczności, ale stopniowa zmiana sposobu jedzenia, która pozwoli schudnąć i utrzymać efekt na dłużej.

Najprościej mówiąc: trzeba jeść trochę mniej energii niż organizm zużywa, ale jednocześnie dostarczać mu wszystkich potrzebnych składników odżywczych. Brzmi prosto, ale diabeł jak zwykle tkwi w szczegółach. Dlatego zanim zacznie się redukcję, warto zrobić kilka kroków przygotowawczych.

Warto też pamiętać, że nie istnieje jeden uniwersalny jadłospis, który działa u wszystkich, ponieważ każdy organizm ma trochę inne potrzeby. Znaczenie ma stan zdrowia, poziom aktywności fizycznej, tryb pracy, a nawet to, czy ktoś jest rannym ptaszkiem, czy raczej nocną sową. Dieta powinna więc pasować do codziennego życia, bo jeśli plan żywieniowy kompletnie nie pasuje do rzeczywistości, to zwykle kończy się to w bardzo przewidywalny sposób – entuzjazm trwa dwa tygodnie, a potem wracamy do starych nawyków.

Spis treści

Od czego zacząć redukcję?

Zanim pojawi się pierwsza zmiana w jadłospisie, warto zrobić krok w tył i sprawdzić, z czym tak naprawdę startujemy. Dobrym początkiem są podstawowe badania laboratoryjne, takie jak morfologia krwi, profil lipidowy czy poziom glukozy, ponieważ pozwalają one sprawdzić, czy organizm funkcjonuje prawidłowo i czy nie pojawiają się zaburzenia metaboliczne, które mogłyby utrudniać redukcję masy ciała.

Kolejnym bardzo pomocnym krokiem jest prowadzenie dzienniczka żywieniowego przez kilka dni. Nie chodzi tu o idealne jedzenie, tylko o uczciwe zapisanie wszystkiego, co pojawia się na talerzu lub w kubku. Często dopiero wtedy widać, że między głównymi posiłkami pojawia się kilka „niewinnych” przekąsek, kawa z cukrem albo słodkie napoje, które w ciągu dnia potrafią dostarczyć naprawdę sporo dodatkowej energii.

To trochę tak, jak z wydatkami – dopóki ich nie spiszemy, trudno powiedzieć, gdzie dokładnie uciekają pieniądze. W przypadku jedzenia działa to bardzo podobnie.

Na tym etapie warto również ustalić realny cel redukcji, ponieważ szybkie tempo chudnięcia brzmi atrakcyjnie, ale w praktyce rzadko jest trwałe. Utrata około pół kilograma do jednego kilograma tygodniowo jest dla organizmu bezpieczna i znacznie łatwiejsza do utrzymania w dłuższej perspektywie, a właśnie o to w odchudzaniu chodzi najbardziej.

Jak dobrać kaloryczność diety?

Każda dieta odchudzająca opiera się na określonej liczbie kalorii, dlatego jednym z najważniejszych kroków jest ustalenie, ile energii organizm potrzebuje w ciągu dnia. Aby to obliczyć, bierze się pod uwagę dwa podstawowe parametry związane z wydatkiem energetycznym.

Pierwszym z nich jest podstawowa przemiana materii (PPM), czyli ilość energii, którą organizm zużywa na utrzymanie najważniejszych funkcji życiowych, takich jak oddychanie, praca serca czy utrzymanie temperatury ciała. Innymi słowy, jest to energia potrzebna do życia nawet wtedy, gdybyśmy cały dzień spędzili na kanapie pod kocem.

Drugim parametrem jest całkowita przemiana materii (CPM), która uwzględnia już codzienną aktywność fizyczną, a więc spacery, pracę zawodową, treningi czy zwykłe poruszanie się w ciągu dnia. Dopiero na podstawie tej wartości można zaplanować deficyt kaloryczny, który zazwyczaj wynosi od około 500 do 1000 kilokalorii dziennie.

Taki deficyt pozwala na stopniową redukcję masy ciała, najczęściej w tempie około pół kilograma do jednego kilograma tygodniowo. Warto jednak pamiętać, że dieta nie powinna schodzić poniżej poziomu podstawowej przemiany materii, ponieważ organizm bardzo nie lubi takich eksperymentów i potrafi odpowiedzieć na nie spowolnieniem metabolizmu oraz silnym uczuciem głodu.

Ile białka na redukcji?

Podczas odchudzania białko pełni wyjątkowo ważną rolę, ponieważ wpływa na uczucie sytości i pomaga chronić tkankę mięśniową przed utratą. Jeśli w diecie pojawia się go zbyt mało, organizm może zacząć wykorzystywać mięśnie jako źródło energii, co nie jest szczególnie korzystne ani dla sylwetki, ani dla metabolizmu.

W większości przypadków zaleca się spożywanie około 1,0-1,6 grama białka na kilogram masy ciała dziennie, natomiast osoby bardziej aktywne fizycznie mogą potrzebować nawet do około 2 gramów białka na kilogram masy ciała. Taka ilość pomaga utrzymać uczucie sytości po posiłkach i sprawia, że znacznie łatwiej kontrolować apetyt.

Można powiedzieć, że białko działa trochę jak solidny fundament w budynku. Jeśli jest go wystarczająco dużo, cała konstrukcja diety staje się stabilniejsza, a utrzymanie nowych nawyków żywieniowych przestaje być aż tak trudne.

Przykładowy dzień jadłospisu na odchudzanie

Dobrze zbilansowany jadłospis redukcyjny wcale nie musi być skomplikowany ani oparty na drogich czy trudno dostępnych produktach. W wielu przypadkach wystarczy kilka prostych posiłków, które dostarczają energii w ciągu dnia i pozwalają uniknąć dużych napadów głodu.

Przykładowy dzień o kaloryczności około 1800-1900 kcal może wyglądać następująco.

Śniadanie może stanowić bułka grahamka z pieczonym schabem, niewielką ilością chrzanu oraz dużą porcją świeżych warzyw, takich jak ogórek i sałata, ponieważ taki posiłek dostarcza zarówno białka, jak i błonnika. Drugie śniadanie może przyjąć formę koktajlu przygotowanego na bazie kefiru z dodatkiem jagód, banana i otrębów, który jest szybki w przygotowaniu, a jednocześnie bardzo sycący.

Na obiad dobrze sprawdzi się indyk gotowany na parze z ziołami prowansalskimi podany z ziemniakami oraz surówką z marchwi skropioną olejem lnianym. Podwieczorek może składać się z jogurtu naturalnego z dodatkiem cynamonu oraz kawałków pomarańczy i dwóch biszkoptów, co jest prostym sposobem na zaspokojenie ochoty na coś słodkiego bez nadmiaru kalorii.

Kolacja natomiast może być lekka, ale sycąca, na przykład w formie sałatki z tuńczykiem, pomidorem i pestkami słonecznika podanej z kromką chleba żytniego razowego.

W ciągu dnia warto również pamiętać o odpowiednim nawodnieniu organizmu, dlatego dobrze jest wypijać około dwóch litrów płynów, najlepiej wody.

Najczęściej zadawane pytania

Najlepsza dieta to taka, którą jesteśmy w stanie stosować przez dłuższy czas bez poczucia ciągłego ograniczania się, ponieważ tylko wtedy nowe nawyki mają szansę zostać z nami na stałe.

Dla niektórych osób dieta o kaloryczności 1500 kcal może być odpowiednia, jednak dla wielu będzie zbyt niska, dlatego kaloryczność diety zawsze warto dopasować do indywidualnego zapotrzebowania energetycznego.

Redukcja masy ciała powinna trwać tyle czasu, ile potrzeba do osiągnięcia celu, jednak tempo zmian powinno być spokojne i dostosowane do możliwości organizmu.

Bibliografia

  1. Współczesna dietoterapia. Red. Lange, Ewa; Włodarek, Dariusz . Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2022
  2. Fizjologia żywienia. Red. Krauss, Hanna . Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2019
  3. Ostrowska, Lucyna; Orywal, Karolina; Stefańska, Ewa. Diagnostyka laboratoryjna w dietetyce. Red. Ostrowska, Lucyna . Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2023
  4. Dietetyka. Kompendium. Red. Ostrowska, Lucyna . Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2020