Czy psychodietetyk może pomóc w kompulsywnym jedzeniu?

Kompulsywne jedzenie to coś zupełnie innego niż myślenie: „mam słabą wolę” albo „nie umiem się powstrzymać od słodyczy”. To momenty utraty kontroli nad tym, co i ile jesz. Często pojawia się szybkie tempo jedzenia, przejadanie się aż do dyskomfortu, nawet przy braku fizycznego głodu. Takie napady objadania mogą kończyć się poczuciem wstydu, winy i obietnicą, że „od jutra będzie inaczej”. Problem w tym, że kolejne restrykcje tylko podtrzymują ten mechanizm. Badania pokazują, że im bardziej dzielimy produkty na „dozwolone” i „zakazane”, tym większe ryzyko, że w końcu po te zakazane sięgniemy i zjemy ich więcej, niż gdyby były neutralnym elementem diety.

Za kompulsywnym jedzeniem często stoją mechanizmy psychiczne: przewlekły stres, lęk, zajadanie stresu jako sposób radzenia sobie z napięciem oraz schematy myślenia utrwalone przez lata kultury diet. Współpraca z psychodietetykiem polega na łączeniu wiedzy o żywieniu i psychologii w poszukiwaniu przyczyn i rozwiązań dopasowanych do Twojej codzienności.

Spis treści

Czym jest kompulsywne jedzenie i jak się objawia?

Kompulsywne jedzenie to powtarzające się epizody, w których pojawia się poczucie, że jedzenie „przejmuje kontrolę” nad Tobą. To intensywna potrzeba jedzenia – często bez fizycznego głodu – która kończy się przejedzeniem, a czasem bólem brzucha. W trakcie takich epizodów jesz szybciej niż zwykle i w większych ilościach. Nierzadko wiąże się to z jedzeniem w ukryciu.

Po epizodzie pojawia się poczucie winy i wstydu, ale bez zrozumienia mechanizmu całość się powtarza. Problem może dotyczyć osób w każdej masie ciała i często idzie w parze z restrykcyjnym podejściem do diety, kontrolą kalorii i listą zakazanych produktów. Połączenie zakazów i napięcia emocjonalnego często prowadzi do napadów objadania.

Psychiczne mechanizmy – stres, lęk, kontrola

Napady kompulsywnego jedzenia i emocjonalne jedzenie często wynikają z prób radzenia sobie z emocjami, napięciem lub poczuciem braku wpływu. Stres uruchamia w organizmie reakcje – od wydzielania kortyzolu po wahania poziomu cukru we krwi – które mogą nasilać lub tłumić apetyt. U części osób stres zmniejsza ilość jedzenia, u innych powoduje sięganie po szybkie źródła energii, zwłaszcza słodkie lub tłuste produkty.

Przewlekły lęk czy poczucie zagrożenia sprawiają, że jedzenie staje się formą „ucieczki” od trudnych myśli. Silna kontrola nad jedzeniem paradoksalnie zwiększa ryzyko utraty tej kontroli w sprzyjających okolicznościach. Tak powstaje błędne koło, w którym restrykcje i napięcie emocjonalne wzajemnie się napędzają.

Rola psychodietetyka, czyli indywidualna praca z emocjami

Psychodietetyk zaczyna od rozmowy o tym, kiedy i ile jesz, w jakich sytuacjach oraz jakie emocje temu towarzyszą. Analiza nawyków, wyzwalaczy i sygnałów głodu oraz sytości pozwala rozpoznać momenty, w których uruchamia się mechanizm kompulsywnego jedzenia. Uporządkowanie struktury posiłków oznacza zaplanowanie ich liczby, rozkładu w ciągu dnia, wielkości i składu tak, aby wspierały stabilny poziom energii i poczucie sytości.

W pracy pojawia się też stopniowe oswajanie produktów wcześniej uznawanych za „zakazane” oraz nauka technik radzenia sobie ze stresem bez jedzenia. Tworzy się również plan działania na sytuacje kryzysowe, aby pojedynczy epizod nie przekreślał całej pracy.

Efekty współpracy

Zmiany mogą obejmować większą świadomość sygnałów z ciała, mniejszą intensywność napadów objadania i łagodniejsze reakcje emocjonalne na jedzenie. U części osób pojawia się większa elastyczność w podejściu do diety i poczucie wpływu na swoje wybory.

Tempo zmian jest indywidualne. Proces wymaga czasu, gotowości do testowania nowych strategii i stopniowego budowania zdrowej relacji z jedzeniem z uwzględnieniem tego, że efekty mogą różnić się w zależności od osoby i jej sytuacji.

Jeśli czujesz, że kompulsywne jedzenie odbiera Ci spokój i swobodę w codziennym życiu, umów się na konsultację psychodietetyczną. Wspólnie przyjrzymy się Twoim nawykom, emocjom i schematom myślenia, aby znaleźć strategie, które realnie ułatwią Ci odzyskanie równowagi w relacji z jedzeniem.

Niniejszy wpis opiera się na specjalistycznych źródłach z zakresu psychodietetyki. Główne informacje zaczerpnięto z książki Psychodietetyka Anny Brytek-Matery (PZWL, 2020), ze szkolenia „Stres w gabinecie – jak sobie z nim radzić?” organizowanego przez Instytut Psychodietetyki, a także z najnowszych badań naukowych.