Czy można przez długi czas żyć z insulinoopornością i nawet o tym nie wiedzieć?
Jak najbardziej, ponieważ jej objawy rozwijają się stopniowo i bardzo łatwo pomylić je z przemęczeniem, stresem albo zwykłym brakiem snu. Tymczasem organizm już wtedy wysyła sygnały, że coraz trudniej radzi sobie z utrzymaniem prawidłowego poziomu glukozy we krwi. Właśnie dlatego warto wiedzieć, czym jest insulinooporność, jakie są jej objawy i jakie badania na IO pomagają ją rozpoznać.
Insulinooporność to stan, w którym tkanki organizmu słabiej reagują na działanie insuliny, mimo że jej stężenie we krwi jest prawidłowe lub podwyższone. Aby utrzymać odpowiedni poziom glukozy, organizm musi produkować coraz więcej tego hormonu. W efekcie dochodzi do hiperinsulinemii, czyli nadmiernego stężenia insuliny we krwi.
Spis treści
Najczęstsze objawy IO
Objawy insulinooporności pojawiają się stopniowo, dlatego wiele osób przez długi czas nie zwraca na nie większej uwagi. Często przypominają zwykłe zmęczenie, przez co łatwo je zbagatelizować.
Jednym z najczęściej zgłaszanych objawów jest nadmierna senność po posiłku, szczególnie wtedy, gdy zawierał on dużo węglowodanów. Wiele osób odczuwa również przewlekłe zmęczenie, brak energii, apatię oraz obniżenie nastroju, które utrudniają codzienne funkcjonowanie.
Do charakterystycznych sygnałów zaliczają się także problemy z pamięcią i koncentracją, często określane jako mgła mózgowa. U części osób pojawia się silny głód około dwóch lub trzech godzin po jedzeniu, któremu towarzyszy wyraźna ochota na słodycze.
Objawy mogą być widoczne również na skórze. Charakterystycznym przykładem jest rogowacenie ciemne, czyli ciemniejsze i zgrubiałe zmiany pojawiające się w fałdach skóry, między innymi na karku, pod pachami lub w pachwinach. Mogą występować także trądzik oraz liczne włókniaki.
Niektóre osoby zauważają również uczucie zimna, bóle stawów, drażliwość oraz częste wahania nastroju. Każdy z tych objawów może mieć również inne przyczyny, jednak ich współwystępowanie powinno skłonić do wykonania odpowiednich badań.
Jakie badania wykonać?
Diagnostyka insulinooporności opiera się na badaniach laboratoryjnych z krwi, które pozwalają ocenić gospodarkę węglowodanowo insulinową oraz zależność między glukozą i insuliną.
Najczęściej wykorzystywany jest wskaźnik HOMA IR. Oblicza się go na podstawie stężenia glukozy i insuliny pobranych na czczo. Przyjmuje się, że wynik wyższy niż 1, a według części źródeł wyższy niż 2,5, może wskazywać na insulinooporność. Ostateczna interpretacja zawsze zależy jednak od stanu klinicznego pacjenta.
Bardzo ważnym badaniem jest również krzywa cukrowo insulinowa, nazywana testem OGTT. Polega ona na oznaczeniu poziomu glukozy i insuliny na czczo, a następnie po jednej i dwóch godzinach od wypicia roztworu zawierającego 75 gramów glukozy. Dzięki temu można sprawdzić, jak organizm reaguje na obciążenie cukrem w czasie.
Do oceny wrażliwości na insulinę wykorzystuje się także wskaźnik QUICKI, który podobnie jak HOMA IR obliczany jest na podstawie wyników glukozy i insuliny pobranych na czczo.
Specjalista może zalecić również badania uzupełniające. Należą do nich oznaczenie poziomu peptydu C, profilu lipidowego obejmującego triglicerydy i cholesterol HDL, hemoglobiny glikowanej HbA1c, parametrów tarczycy oznaczanych jako TSH oraz poziomu witaminy D.
IO a przybieranie na wadze
Insulinooporność i nadwaga wzajemnie na siebie wpływają, tworząc mechanizm, który utrudnia przerwanie tego procesu.
Nadmiar tkanki tłuszczowej, szczególnie tej zgromadzonej w okolicy brzucha, jest jedną z głównych przyczyn rozwoju insulinooporności. Komórki tłuszczowe uwalniają substancje o działaniu prozapalnym, które ograniczają działanie receptorów insulinowych.
Jednocześnie wysoki poziom insuliny utrudnia redukcję masy ciała. Insulina sprzyja magazynowaniu zapasów w tkance tłuszczowej i hamuje lipolizę, czyli proces spalania tłuszczu. Z tego powodu wiele osób z insulinoopornością zauważa, że mimo stosowania diety i regularnej aktywności fizycznej schudnięcie przychodzi im z dużą trudnością.
Kiedy zgłosić się do specjalisty?
Wizyta u lekarza, najlepiej endokrynologa lub diabetologa, a później u dietetyka jest wskazana wtedy, gdy pojawiają się objawy mogące sugerować insulinooporność. Szczególną uwagę warto zwrócić na nadmierną senność po posiłkach, trudności z koncentracją oraz przewlekłe zmęczenie.
Konsultacja jest potrzebna również wtedy, gdy redukcja masy ciała mimo podejmowanych prób nie przynosi oczekiwanych efektów. Do lekarza powinny zgłosić się także osoby, u których występują zaburzenia cyklu miesiączkowego, problemy z zajściem w ciążę lub zdiagnozowano zespół policystycznych jajników, ponieważ schorzenie to bardzo często współistnieje z insulinoopornością.
Nie należy również ignorować zmian skórnych w postaci rogowacenia ciemnego ani rodzinnej historii cukrzycy typu 2 lub chorób układu krążenia.
Wczesne rozpoznanie problemu oraz odpowiednio dobrana dieta o niskim indeksie glikemicznym i regularna aktywność fizyczna pozwalają ograniczyć ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 oraz innych powikłań metabolicznych.
FAQ
Jak rozpoznać IO?
Rozpoznanie insulinooporności opiera się na ocenie objawów oraz wyników badań laboratoryjnych. Najczęściej wykonuje się wskaźnik HOMA IR, krzywą cukrowo insulinową oraz oznaczenia glukozy i insuliny na czczo.
Czy senność po jedzeniu to objaw?
Tak. Nadmierna senność po posiłku, zwłaszcza bogatym w węglowodany, jest jednym z najczęściej opisywanych objawów insulinooporności.
Czy IO powoduje tycie?
Insulinooporność i nadwaga tworzą wzajemnie napędzający się mechanizm. Nadmiar tkanki tłuszczowej sprzyja rozwojowi IO, a wysoki poziom insuliny utrudnia redukcję masy ciała, ponieważ wspiera magazynowanie tłuszczu i ogranicza jego spalanie.
Bibliografia
Obrzut, Magdalena; Słoma-Krześlak, Małgorzata. Żywienie, leczenie i suplementacja w insulinooporności. Red. . Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2023
Musiałowska, Dominika. Insulinooporność. Zdrowa dieta i zdrowe życie. Red. . Łódź: Feeria, 2020
Ostrowska, Lucyna; Orywal, Karolina; Stefańska, Ewa. Diagnostyka laboratoryjna w dietetyce. Red. Ostrowska, Lucyna . Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2023
Otyłość i jej powikłania. Red. Ostrowska, Lucyna; Bogdański, Paweł; Mamcarz, Artur . Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2021
